close
تبلیغات در اینترنت
خرید دامنه
معرفی رشته منابع طبیعی

پنل کاربری

ورود به سایت

نام کاربری:
رمز عبور :
ثبت نام سریع

قوانین سایت

کد امنیتی :
خبرنامه
برای دریافت مطالب جدید عضو خبرنامه شوید

معرفی رشته منابع طبیعی

تاریخ: امروز, :17 / 7 نویسنده:الیاس رمضانی پور

موضوع: " target="_blank" style="font-size: 9px"><-PostCategory->

منابع طبيعي به مجموعه مواهب و ثروت‌هاي خدادادي اطلاق مي‌شود كه به رايگان در اختيار بشر قرار گرفته است. انسان از روزگاران اوليه خلقت در عرصه‌هاي منابع طبيعي زندگي كرده و از منابع آن اعم از آب، گياهان، حيات وحش، آبزيان و  . . . به طرق مختلف استفاده مي‌برده است. افزايش سطح دانش بشري و در راستاي آن افزايش جمعيت در كنار مسائل سياسي موجب شد تا دولت‌ها در جهت دستيابي به منابع بيشتر و افزايش درآمد ملي به بهره‌برداري از منابع طبيعي روي آورند. اين بهره‌برداري كه در بسياري مواقع بدون در نظر داشتن جنبه‌هاي اكولوژيكي صورت گرفته است، نتيجه‌اي جز تخريب عرصه‌هاي منابع طبيعي درپي نداشته است.

منابع طبيعي ايران در يك نگاه

164 ميليون هكتار عرصه كشور در يك نگاه آماري به صورت زير طبقه‌بندي مي‌شوند:

الف :  2/83 درصد آن را منابع طبيعي تجديد شونده به خود اختصاص داده است:

1- جنگلها با مساحتي در حدود 4/12 ميليون هكتار 6/7 % سطح ايران را مي‌پوشانند.

2-  مراتع با مساحتي در حدود 90 ميليون هكتار 55 % مساحت كشور را تحت پوشش دارند.

3- اراضي بياباني و كويري با سطحي در حدود 34 ميليون هكتار 7/20% مساحت ايران را در قلمرو خود دارند.

اگر چه منابـــع طبيعي تجديد شونده كشــور به‌صورت يك پيكره واحــد اســت، اما به لحـاظ سيستم‌هاي بهره‌برداري و نظام‌هاي مديريتي در كشور، در سـه بخش متفاوت مورد توجه و ارزيابي قرار مي‌گيرند. اين سه بخش  عبارتند از : جنگل، مرتع و مناطق بياباني

    ب -   باقيمانده عرصه شامل اراضي تحت كشت (زراعت ديم، زراعت آبي، باغات و …) و اراضي تخصيص يافته به مناطق مسكوني (شهري و روستائي) راهها و درياچه‌ها و مردابها مي‌باشد كه با سطح 6/27 ميليون هكتار به 8/16% مي‌رسند. 

مراتع خود در بستر حوزه‌هاي آبخيز واقع شده‌اند و حوزه آبخيز (Watershed) به محدوده‌اي طبيعي كه داراي يك زهكش اصلي باشد و در مواقع بارندگي آب تمام آبراهه‌ها به درون اين زهكش (رودخانه يا مسيل) وارد شده و در نهايت از نقطه مشخصي تحت عنوان خروجي حوزه تخليه مي‌گردد، اطلاق مي‌گردد.

 

مراتع(Rangelands):

مرتع زميني است اعم از كوه، دامنه يا اراضي مسطح كه در فصول رويش گياهان داراي پوششي از نباتات علوفه‌اي خودرو بوده و با توجه به سابقه بهره‌برداري مورد چراي دام قرار مي گيرد. ممكن است مراتع داراي درختان جنگلي خودرو باشد كه در اين‌صورت مرتع مشجر ناميده مي‌شود.

به كليه اراضي طبيعي كه داراي پوشش گياهي خودرو بوده و بتواند علوفه مورد نياز دام‌ها را در فصل چرا تأمين نمايند گفته مي‌شود. مراتع در تأمين نيازهاي علوفه‌اي دام‌ها، تغذيه سفره‌هاي آب زيرزميني، بهر‌ه‌برداري از محصولات فرعي مرتعي، تصفيه و تلطيف هوا، جلوگيري از فرسايش خاك و بروز سيل، تأمين نيازهاي حيات وحش و  جنبه‌هاي تفرجگاهي اهميت دارند. كشور ايران با برخورداري از 90 ميليون هكتار عرصه‌هاي مرتعي، يكي از 8 كشور داراي غني‌ترين فلور گياهي در جهان است. بنابراين حفاظت، احياء، اصلاح و بهره‌برداري بهينه از مراتع در قالب مديريتي صحيح و كارآمد و در راستاي توسعه پايدار ضرورت دارد كه تنها از طريق علم و هنر مرتعداري (Range Management) ميسر است. 

 

وضعيت مراتع ايران

بر اساس آمار  سال 1374 سازمان جنگلها و مراتع كشور، طبقه‌بندي سطح مراتع از نظر وضعيت 3/9 ميليون هكتار مرتع خوب (33/10 درصد)، 3/37 ميليون هكتارمرتع متوسط تا فقير (45/41 درصد) و 4/43 ميليون هكتار مرتع فقير تا خيلي فقير (45/48 درصد) جمعاً به وسعت 90 ميليون هكتار، داراي توليدي برابر با 7/10 ميليون تن علوفه خشك قابل بهره‌برداري مجاز و يا 8/5 ميليون تن T.D.N علوفه قابل استفاده مي‌باشد.

 

اهميت مرتع

براساس مطالعات انجام شده ارزش جهاني يك هكتار مرتع در سال، 232 دلار برآورد شده است. ارزش‌هاي اكولوژيكي و  زيست محيطي مراتع در ايران بين 4 تا 8 برابر ارزش علوفه توليدي آنها است. برخي از اين ارزش ها عبارتند از :

1-         حفظ خاك و جلوگيري از فرسايش آن (60 تا 70 درصد)

 

2-تنظيم گردش آب در طبيعت (75 درصد روان آبهاي سطحي )

 

3-حفظ ذخاير ژنتيكي گياهي و جانوري (80 تا 85 درصد تنوع گونه‌اي كشور)

4-ايجاد فضاي سبز و تلطيف هوا

5-تامين علوفه مورد نياز احشام عشايري و روستايي(حدود 40 درصد علوفه مورد نياز دام‌هاي كشور)

6-تامين بخشي از پروتئين مورد نياز كشور (بالغ بر 31 درصد گوشت قرمز توليدي سالانه كشور)

7-توليد محصولاتي نظير گياهان دارويي، صمغ‌ها و رزين‌ها

8-اكوتوريسم

9-تامين غذا و مأمن وحوش و پرندگان

10-    ترسيب كربن

 

آبخيزداري (Watershed Management):

·  آبخيزداري يعني تغذيه سفره آبهاي زيرزميني و افزايش توليد محصول.

·  آبخيزداري يعني بهره‌گيري از مجموعه گسترده دانش و تجربه در يافتن راههاي پيشگيري و رويارويي با فرسايش خاك و سيلاب‌هاي مخرب.

·       آبخيزداري يعني حفظ و احياء آبخيزهاي بحراني.

·  آبخيزداري يعني بهره‌برداري كامل از سرمايه‌گذاري‌هاي هنگفت مالي در منابع اقتصادي كشور.

·  آبخيزداري يعني بهره برداري مناسب و درست از منابع طبيعي و كشاورزي حوزه‌هاي آبخيز.

·  آبخيزداري يعني تقويت پوشش گياهي و كاهش زيان هاي سيل‌هاي ويرانگر.

 

در اثر عدم اطلاع از روشهاي بهره‌برداري صحيح، جنگلها و مراتع سرسبز، به بيابانهاي بي آب و علف بدل مي‌شوند. بوته كني، شخم اراضي مرتعي، قطع درختان و چراي مفرط در مراتع نهايتاً مراتع و جنگلها را به بيابانها تبديل خواهدكرد.فرسايش خاك هر سال شديدتر شده و با هر بارندگي، خاك با ارزش از دسترس خارج مي‌شود. با فقير شدن پوشش گياهي، عشاير و روستائيان مجبور به تعليف دام با استفاده از سرشاخه‌هاي درختان و علوفه‌هاي دستي مي‌شوند. كمبود علوفه باعث سوء تغذيه، ضعف و بيماري دام مي‌گردد و كاهش توليد گوشت و شير و كاهش در آمد مرتعداران را به‌دنبال خواهد داشت.

مساحت حوزه‌هاي آبخيز كشور

مساحت حوزه‌هاي آبخيز كوهستاني در حوزه‌هاي داخلي 113793.5482 هزار هكتار،‌ در حوزه‌هاي سد 33018.489 هزار هكتار و در حوزه هاي رودخانه اي 13894.337 هزار هكتار مي‌باشد.

آبخيزداري اهداف زير را دنبال مي كند:

1- تامين آب شرب  و آب زراعي

2- جلوگيري از بروز فرسايش و سيل

3- كاهش ميزان رسوب

4- افزايش سطح سفره‌هاي آب زيرزميني

5- جلوگيري از تخريب پوشش گياهي

6- كنترل و بهينه‌سازي رودخانه‌ها و مخازن سدها

7- ايجاد شرايط مناسب براي زندگي حيات وحش و تفرجگاه‌ها

 

بيابان‌زدايي (Combating Desertification):

-بيابان‎زايي(Desertification) به معني تخريب سرزمين در مناطق خشك، نيمه خشك و خشك نيمه مرطوب ناشي از عوامل مختلف از جمله تغييرات آب و هوا و فعاليت‌هاي انساني مي‎باشد.

- بيابانزدايي (Desertification Combating) فعاليت‎هايي را شامل مي‎شود كه بخشي از توسعه جامع سرزمين در مناطق خشك، نيمه‎خشك و خشك‎ نيمه‎ مرطوب در راستاي توسعه پايدار را در برگرفته و هدف آن عبارت است از:

1- جلوگيري و يا كاهش تخريب سرزمين

2- احياء زمين‌هاي جزئاً تخريب شده

3- احياء زمين‌هاي جزئاً بياباني شده

- تخريب سرزمين (Land Degradation) به معني كاهش يا از دست رفتن توان توليد بيولوژي يا اقتصادي اراضي ديم، آبي، مرتع، چراگاه، جنگل و بوته‎زار در مناطق خشك، نيمه خشك و خشك نيمه مرطوب ناشي از بهره‎برداري از سرزمين يا از يك فرآيند يا تركيبي از فرآيندها از جمله فرآيندهاي ناشي از فعاليت‎هاي انساني و شيوه‏هاي سكونتي مانند موارد ذيل مي‎باشد:

1-  فرسايش خاك (Soil erosion) ناشي از باد و يا آب

2-  زوال خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي و يا اقتصادي خاك

3-   نابودي دراز مدت پوشش گياهي طبيعي

ج- نواحي خشك (Arid)، نيمه خشك (Semi arid) و خشك نيمه مرطوب (Dry sub-humid) به معني مناطقي بجز مناطق قطبي و نيمه قطبي مي‎باشد كه در آن نسبت ميزان بارندگي به تبخير بالقوه در محدود 50 تا 65 درصد قرار دارد.

چ- مناطق مبتلا به (Affected Areas) به معني مناطق خشك يا نيمه خشك و يا خشك نيمه مرطوب مي‎باشد كه از بيابان‎زايي آسيب ديده‎اند و يا در معرض تهديد هستند.

به طور كلي در تعريف بيابانزايي سه نكته مهم مورد تأكيد قرار گرفته است كه عبارتند از:

1-تخريب سرزمين      2-تغييرات اقليمي       3-فعاليتهاي انساني

آثار و پيامدهاي بيابان‌زايي:

در حدود 80 درصد از اراضي كشور در حوزه مناطق خشك و نيمه خشك تا خشك نيمه مرطوب قرار دارد و از اين نظر داراي شرايط اكولوژيكي شكننده‎اي است. به لحاظ پتانسيل كم توليد و محدوديت‎هاي كمي و كيفي شيوه‏هاي بهره‎برداري در مناطق خشك، شدت روند بيابانزايي در اين مناطق در مقايسه با مناطق نيمه خشك كمتر است. هم اكنون بيشترين ميزان تخريب و نابودي منابع طبيعي تجديد شونده در حوزه‏هاي مناطق نيمه خشك تا خشك نيمه مرطوب مشاهده مي‎شود.

در مناطق فرا‎ خشك كه عموماً ميزان بارندگي كمتر از 200 ميليمتر است، عملاً امكان كشاورزي ديم وجود ندارد؛ در نتيجه بطور طبيعي علتهاي عمده تخريب منابع آب و خاك در اين بخش ديده نمي‎شود و مراتع به علت پتانسيل كم توليد علوفه، تحت چراي مفرط قرار ندارند. بنابراين شديدترين نوع تخريب در مناطق فراخشك، در حوزه اراضي كشاورزي رخ مي‏دهد كه دلايل عمده آن عبارتند از:

- كاهش سطح سفره‏هاي زير زميني به سبب استفاده خارج از توان تغذيه آنها‎‎

- شور و قليايي شدن خاكها به سبب رعايت نكردن اصول بهره‎برداري از منبع اراضي، استفاده بي‎رويه از منابع آب جهت  آبياري، به طوري كه عملاً بخشي از به هدر رفتن منابع آب، ضمن افت ميزان راندمان آبياري، منجر به انهدام منابع نيز مي‎شود.

بدترين شرايط را مناطق نيمه خشك و خشك نيمه مرطوب در كشور دارند كه ‎اين وضعيت در مناطقي با متوسط بارندگي بين 200 تا 500 ميليمتر كاملاً آشكار است.

در اين حوزه‎ها بارزترين علل تخريب عبارتند از:

1-  فرسايش آبي با شدت متوسط تا خيلي زياد

2- تخريب كمي و كيفي پوشش گياهي به سبب فشار چراي دام، رعايت نكردن فصل مناسب چرا و بوته كني

3-تخريب مراتع و تبديل آنها‎‎ به اراضي ديم به ويژه در حوزه‏هايي با بارندگي حدود 300 ميليمتر، توأم با وقوع خشكسالي‎ها كه عملاً اين اراضي را بصورت اراضي رها شده در مي‎آورد.

 

مبارزه با بيابان‌زايي:

مبارزه با بيابان‌زايي عبارت است از مجموعه اقداماتي كه در چارچوب طرحهاي جامع توسعه در مناطق خشك و نيمه خشك تا خشك نيمه مرطوب صورت مي‎گيرد و اين اقدامات بايد مبتني بر اصول توسعه پايدار بوده و شامل سه گروه فعاليت هاي زير مي‎باشد:

1- بازدارنده 2-اصلاحي  3-احيايي

1-فعاليتهاي بازدارنده

عمده‎ترين زمينه‏هاي فعاليت بازدارنده، شامل سه گروه برنامه‏هاي زير است:

الف) آگاهي دهنده و ترويجي

ب) تشويقي

ج) تنبيهي                

2- روش هاي اصلاحي:

- اصلاح روشهاي شخم

- اصلاح روشهاي آبياري

- اصلاح روشهاي تناوب زراعي و آيش

- اصلاح روشهاي كود دهي

  3- روش هاي احيايي:

اين روشها معمولاً در مناطقي مورد استفاده قرار مي‎گيرد كه به طور جدي دچار تخريب شده‎اند و آسيبهاي وارد شده به حدي است كه رهاسازي آنها‎‎ به حالت طبيعي و به تنهايي براي احياي شرايط اكولوژيكي آنها‎‎ كفايت نمي‎كند.

در اين صورت مرحله بازسازي و احياي اراضي مستلزم اجراي پاره‎اي از پروژه‏هاي فني نظير:

ا- احداث بادشكن

2-  مالچ پاشي

3-  نهال كاري

4- بذر پاشي  5- بذر كاري و  6- انتقال آب است.  

بنابراين لزوم حفاظت و بهره‌برداري بهينه از منابع طبيعي (مراتع، بيابان‌ها و حوزه‌هاي آبخيز) تنها در سايه استفاده از فارغ التحصيلان رشته مهندسي منابع طبيعي - مرتع و آبخيزداري امكان پذير است كه رسالت تربيت نيروي انساني در اين بخش بر عهده دانشگاهها و مراكز آموزش عالي است

تعداد بازدید : 269

نظرات
نظرات وبلاگ
نام شما :
آدرس وب سایت :
پست الکترونیک :
ایمیل * (برای عموم نمایش داده نخواهد شد)
پیام شما :
شکلک ها :
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
:
نظر خصوصی
کد امنیتی :
:

صفحات وبلاگ

موضوعات
 " target="_blank">عمومی


1390
1389
چت باکس

2+3=
آمار سایت
افراد آنلاین : 1
بازدید امروز : 6
بازدید دیروز : 2
هفته گذشته : 27
ماه گذشته : 54
سال گذشته : 200
کل بازدید : 15967
کل مطالب : 20
نظرات : 175
تعداد اعضا : 32
امروز : پنجشنبه 03 اسفند 1396
لینک دوستان